powered by CADENAS

Social Share

Elektronik kumandalı uçuş (8805 views - Transportation - Air Water Earth)

Fly-by-wire, manüel uçuş kumandalarını elektronik bir arayüz ile değiştiren gelişmiş uçuş kumanda sistemi. Bu sistemde uçak pilottan bağımsız bilgisayar kontrollü basit bir yapay zekaya sahiptir. Bu görev bilgisayarı, hız, irtifa, hava durumu, uçağın donelerini, ağırlığı ve pek çok önemli veriyi (data) sayısal ortamda harmanlayarak uçağa en güvenli uçuşu sağlar. Bu teknoloji, yeni nesil uçaklar olarak adlandırılan ve uçuş kumanda yüzeylerinin hareketinin side-stick denilen lövye ile sağlandığı uçaklarda bulunur.
Go to Article

Explanation by Hotspot Model

Elektronik kumandalı uçuş

Elektronik kumandalı uçuş

Fly-by-wire, manüel uçuş kumandalarını elektronik bir arayüz ile değiştiren gelişmiş uçuş kumanda sistemi. Bu sistemde uçak pilottan bağımsız bilgisayar kontrollü basit bir yapay zekaya sahiptir. Bu görev bilgisayarı, hız, irtifa, hava durumu, uçağın donelerini, ağırlığı ve pek çok önemli veriyi (data) sayısal ortamda harmanlayarak uçağa en güvenli uçuşu sağlar. Bu teknoloji, yeni nesil uçaklar olarak adlandırılan ve uçuş kumanda yüzeylerinin hareketinin side-stick denilen lövye ile sağlandığı uçaklarda bulunur.

Çalışma sistemi

Fly By Wire sisteminde 2 veya daha fazla (Airbus a320 serisinde 5 bilgisayar varken F22 raptorda her biri 180 mb 7 adet bilgisayar bulunmaktadır) bilgisayar bulunmaktadır. Konsoldaki joystik veri giriş aracıdır. Şöyle ki; joystiki yukarı çekersek pclere yukarı komutu vermiş oluruz. Joystikteki hassas duyargalar kola asılma oranına göre sisteme dijital veriler yollar. Sistem bir çeşit sinir sitemini andıran data hattına sahiptir. Pilot kola yüzde 25 oranında asıldığında; uçağımız bu komutu tek başına harekete cevirmez. Uçağın dışındaki alıcılar hızı ve irtifayı sisteme her saniye aktarır. Uçağın yakıt tankları, mevcut ağırlığı ölçüm cihazlarıyla algılanır. Bütün bu veriler ışığında uçuş bilgisayarı uçağa en ideal kanat hareketlerini hidrolik sisteme iletir.

Uçağın düşük bir hızda ilerken pilot joysitiki %100 oranında yukarı çektiğinde sistem uçağın verilerini hesaplayarak mümkün olan en idal açı ile tırmanmaya başlar. Şöyle ki normal bir uçak %100 yoke çekiminde burnunu 50 derece kaldırıyorsa fly by wire sistemi Stala kalmamak için burnu yüzde 20 kaldırabilir. Başka bir anlamda %100 joystik hareketi esnasında stala kalmamak için motorlara maksimum güç verebilir.

Klasik yöntemde pilotun kumanda ettiği kumanda kolu (lövye) uçuş kumanda yüzeylerine kalın kumanda kabloları ile fiziksel olarak bağlıyken ve temelde mekaniki bir hareket iletimi mevcutken, fly-by-wire sistemiyle donatılmış uçaklarda bunun aksine kumanda yüzeyleri ile side-stick arasında hiçbir fiziksel bağlantı yoktur. Fiziksel bağlantı yerine hareket komutu tamamen elektriki olarak iletilir. İngilizce wire (Türkçe:Tel) sözcüğü ile ifade edilir.

Temel çalışma prensibi

Pilot tarafından sidesticke uygulanan kuvvet sidestick tarafından algılanır ve bu algılanan hareket elektrik sinyallerine çevrilerek, Uçuş bilgisayarına gönderilir. Uçuş bilgisayarı aldığı bu komutu elektrik telleri aracılığıyla yine elektriki olarak kumanda yüzeyine bağlı olan servomotorlara gönderir ve yarı elektriki yarı mekanik olan bu servomotorlar elektriki sinyali mekanik hareketine çevirerek kumanda ettikleri uçuş kumanda yüzeyini hareket ettitirirler.

Avantajları

Bu sistemin sıkı bir savunucusu olan uçak üreticisi Airbus'ın savunmasındaki en temel bu sisteme eklediği ve pilotun aşırı komutlarını kısıtlayan sistemdir. Bu sayede pilotun yaptığı ve uçağın limitlerini zorlayıcı terslikler uçuş bilgisayarı tarafından kontrol edilir. Ayrıca pliot uçarken bile sistem küçük hareket komutları ile uçağın dengesinin korunmasını sağlar ki bunları çoğu zaman pilot bile hissetmez.

Ancak Airbus'ın bu sistemin sıkı bir savunucusu olmasının aksine bir başka uçak üreticisi olan Boeing firması uçuş esnasında son sözün pilot tarafından söylenmesi gerektiği prensibiyle yani pilotun uçağa istediği hareketi tam olarak verebilmesi gerektiğini savunur ve yeni tip uçaklarında dahi klasik lövye kumanda sistemini kullanmaktadır.

Boeing 777 serisi uçaklar yoke bulunmasına rağmen ucak aslında fly by wire sistemi kullanmaktadır. Yoke kullanılmasının sebebi daha önce de 767 serisi (777 nin yerine geldiği eski Boeing modeli) gibi yoke alışık pek çok pilotun sol el ile joystik kullanma zorluğu çekmemesini sağlamaktır.

Günümüz modern savaş uçaklarının neredeyse tamamı bu sistemi kullanır.

Uygulama alanları

Özellikle son teknoloji Airbus A320, A330, A340, A380 ve Boeing B777 tipi uçaklar bu kategoridedir.


Hava taşıtıAirframeUçakBoeing 737Boeing 737 Next GenerationBoeing 787Boeing B-29 SuperfortressBoeing CH-47 ChinookBoeing Insitu ScanEagleHelikopterKanatWright Model Bİniş takımıPervaneOlga E. CustodioThunderbirds (akrotim)İş jetiRadyo-kontrollü uçakSimple Plastic Airplane DesignGeneral Dynamics F-16 Fighting FalconLockheed Martin F-22 RaptorGlider (aircraft)Eurofighter TyphoonKokpitFree flight (model aircraft)RotorcraftHelikopter rotor sistemiTaşımaİtme (akışkanlar mekaniği)Cessna SkymasterCessna O-2 SkymasterPush-pull configurationTwin-boom aircraftHawker HurricaneHawker FuryTwinjetJet uçağıLockheed SR-71 BlackbirdKeşif uçağıFlight airspeed recordHava süratiTransonik hızSes hızıMcDonnell XF-85 Goblinde Havilland MosquitoGece avcı uçağıBoeing F/A-18E/F Super HornetCarrier-based aircraftIAI KfirSaldırı uçağıGeneral Electric J79Axial compressorArtyakıcıAviyonikMiG-27Suhoy Su-27Air superiority fighterSupermaneuverabilityGloster MeteorNorth American P-51 MustangNorth American P-51 Mustang variantsHava yarışıMesserschmitt Bf 109MonokokKanopiDassault Mirage F1Önleme uçağıMcDonnell Douglas F-4 Phantom IIMcDonnell Douglas MD-80/MD-90McDonnell Douglas T-45 GoshawkMcDonnell Douglas AV-8B Harrier IIDassault Mirage 2000Eurocopter TigerSaldırı helikopteriAirbus HelicoptersBalon (hava taşıtı)ZeplinIon-propelled aircraftGeneral Dynamics F-111 AardvarkInterdictorStratejik bombardıman uçağıElectronic-warfare aircraftAskerî taktiklerAskerî uçakMQ-1 PredatorSavunma sanayiAGM-114 HellfireFüzeDirect Attack Guided RocketBoeing AH-64 ApacheArmed helicopterAircraft ordnanceAdvanced Attack HelicopterTurboşaftGeniş gövdeli uçakKargo uçağıAir cargoFuselageLockheed T-33Flight trainingHava yoluUçmaHavacılıkİnişKalkışPist (havacılık)AerodromeHavaalanıYükYolcuSchleicher K7PlanörTek kanatlı uçakHavacılık ve uzay mühendisliğiAircraft design processGlidingHava sporlarıQuadcopterMulticopter

This article uses material from the Wikipedia article "Elektronik kumandalı uçuş", which is released under the Creative Commons Attribution-Share-Alike License 3.0. There is a list of all authors in Wikipedia

Transportation - Air Water Earth

3D,CAD,Model,Libary,Railway, Train, Ship, Marine, Submarine, Automotive, Locomotive, Bike, Car, Formula 1, Space, Aircraft, Aerospace, Satelite, Automobile, Yacht