powered by CADENAS

Social Share

Oksijen (18212 views - Periodic Table Of Elements)

Oksijen atom numarası 8 olan ve O harfi ile simgelenen kimyasal elementtir. Oksijen ismi Yunanca ὀξύς (oksis - "asit", tam anlamıyla "keskin", asitlerin acı tadı kastedilir) ve -γενής (-jenēs) ("üretici", tam anlamıyla "sebep olan şey") köklerinden gelmektedir, çünkü isimlendirildiği zamanlarda tüm asitlerin oksijen içerikli olduğu sanılırdı. Standart şartlar altında, elementin iki atomu bağlanarak çok soluk mavi renkte, kokusuz, tatsız, diatomik yapıdaki, O2 formülüne sahip dioksijen gazını oluşturur. Oksijen periyodik tablodaki kalkojen grubunun üyesidir ve neredeyse diğer tüm elementlerle kolayca bileşik (başta oksitler olmak üzere) oluşturabilecek, büyük ölçüde reaktif olan bir ametaldir. Oksijen güçlü bir oksidanttır ve tüm elementler içinde ikinci en yüksek elektronegatifliğe sahiptir (sadece florun daha yüksek bir elektronegatifliği vardır) . Kütlesel olarak, hidrojen ve helyumdan sonra evrende en bol bulunan elementtir ve yerkabuğunda en bol bulunan elementtir, bu kısmın kütlesinin neredeyse yarısını oksijen oluşturur . Serbest oksijen, sudan oksijen elde etmek için Güneş ışığını kullanan bazı fotosentetik organizmalar olmadan Dünya üzerinde bulunamayacak derecede fazla reaktiftir. O2 elementi bu organizmalar evrildiğinde, yaklaşık olarak 2.5 milyar yıl önce, atmosferde birikmeye başladı. Diatomik oksijen gazı hacimsel olarak havanın %20.8'ini oluşturur. Suyun kütlesinin %88'i oksijendir, bu yüzden canlı organizmaların kütlesinin büyük bir kısmını oksijen oluşturur. Organizmalardaki hem organik (proteinler, yağlar ve karbonhidratlar) hem de inorganik (dış iskelet, dişler ve kemikler) neredeyse tüm ana moleküllerin yapısında oksijen bulunur. Element halindeki oksijeni; siyanobakteriler, algler, bitkiler üretir ve tüm kompleks yaşam biçimlerindeki canlılar hücresel solunumda kullanır. O2 atmosferde birikmeye başlamadan önce, Dünya üzerinde evrimsel sürecin erken dönemlerinde dominant olan zorunlu anaerob organizmalar için oksijen toksik etki gösterir. Oksijenin başka bir formu (allotrop) Ozon (O3), biyosferin morötesi radyasyondan korunmasına yüksek irtifadaki ozon tabakası yardımcı olur, ancak yeryüzüne yakın yerlerde hava kirliliğinin yan ürünü olarak çevreyi kirletici özelliği de bulunmaktadır. Daha yüksekte alçak Dünya yörüngesi irtifasında kayda değer miktarda atomik oksijen bulunur ve uzay araçlarında erozyona neden olur. Oksijen, sıvılaştırılmış havanın ayrımsal damıtılmasıyla, zeolitlerin basınç salınım adsorpsiyonu ile kullanılarak oksijenin havadan ayrılarak yoğunlaştırılmasıyla, suyun elektroliziyle ve diğer yollarla endüstriyel olarak üretilir. Oksijenin kullanım alanları arasında çelik, plastik ve tekstil üretimi; roket yakıtı; oksijen terapisi; ve hava taşıtlarında, denizaltılarda, insanlı uzay uçuş programlarında ve dalgıçlıkta yaşam destek üniteleridir.
Go to Article

Oksijen

Oksijen

8 azotoksijenflor


O

S
Genel
Adı, Sembolü, Atom numarası Oksijen, O, 8
Element serisi Kalkojen
grup, periyot, blok 16, 2, p
Görünüş Renksiz
Atom ağırlığı 15.9994(3) g·mol−1
Elektron dizilimi 1s² 2s² 2p4
Enerji seviyesi başına
Elektronlar
2, 6
Fiziksel özellikleri
Maddenin hali Gaz
Yoğunluk (o.s.) 1,429 g/l
Erime noktası 54,36 K
-218,79 °C, -361,82 °F)
Kaynama noktası 90,20 K
-182,95 °C, -297,31 °F)
Ergime ısısı (O2) 0,444 kJ·mol−1
Buharlaşma ısısı (O2) 6,82 kJ·mol−1
Buhar basıncı
P(Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T(K) 61 73 90
Atom özellikleri
Kristal yapısı Kübik
Yükseltgenme seviyeleri 2, 1,−1,−2
Elektronegatifliği 3,44 (Pauling ölçeği)<
İyonlaşma enerjileri 1.313,9 kJ/mol
Kovalent bağ yarıçapı 63 pm (tek bağ)

57 pm (çift bağ)

53 pm (üçlü bağ)

Diğer özellikleri
Isıl iletkenlik 0,02674 W·m−1·K−1
CAS kayıt numarası 7782-44-7
Özdirenç  ? µΩ·m
Seçilmiş izotoplar
izo TB BM BE (MeV)
16O 99.76% stabil
17O 0,039% stabil
18O 0,201% stabil

Oksijen atom numarası 8 olan ve O harfi ile simgelenen kimyasal elementtir. Oksijen ismi Yunanca ὀξύς (oksis - "asit", tam anlamıyla "keskin", asitlerin acı tadı kastedilir) ve -γενής (-jenēs) ("üretici", tam anlamıyla "sebep olan şey") köklerinden gelmektedir, çünkü isimlendirildiği zamanlarda tüm asitlerin oksijen içerikli olduğu sanılırdı. Standart şartlar altında, elementin iki atomu bağlanarak çok soluk mavi renkte, kokusuz, tatsız, diatomik yapıdaki, O2 formülüne sahip dioksijen gazını oluşturur.

Oksijen periyodik tablodaki kalkojen grubunun üyesidir ve neredeyse diğer tüm elementlerle kolayca bileşik (başta oksitler olmak üzere) oluşturabilecek, büyük ölçüde reaktif olan bir ametaldir. Oksijen güçlü bir oksidanttır ve tüm elementler içinde ikinci en yüksek elektronegatifliğe sahiptir (sadece florun daha yüksek bir elektronegatifliği vardır) [1]. Kütlesel olarak, hidrojen ve helyumdan sonra evrende en bol bulunan elementtir[2] ve yerkabuğunda en bol bulunan elementtir, bu kısmın kütlesinin neredeyse yarısını oksijen oluşturur [kaynak belirtilmeli]. Serbest oksijen, sudan oksijen elde etmek için Güneş ışığını kullanan bazı fotosentetik organizmalar olmadan Dünya üzerinde bulunamayacak derecede fazla reaktiftir. O2 elementi bu organizmalar evrildiğinde, yaklaşık olarak 2.5 milyar yıl önce, atmosferde birikmeye başladı.[3] Diatomik oksijen gazı hacimsel olarak havanın %20.8'ini oluşturur.[4]

Suyun kütlesinin %88'i oksijendir, bu yüzden canlı organizmaların kütlesinin büyük bir kısmını oksijen oluşturur. Organizmalardaki hem organik (proteinler, yağlar ve karbonhidratlar) hem de inorganik (dış iskelet, dişler ve kemikler) neredeyse tüm ana moleküllerin yapısında oksijen bulunur. Element halindeki oksijeni; siyanobakteriler, algler, bitkiler üretir ve tüm kompleks yaşam biçimlerindeki canlılar hücresel solunumda kullanır. O2 atmosferde birikmeye başlamadan önce, Dünya üzerinde evrimsel sürecin erken dönemlerinde dominant olan zorunlu anaerob organizmalar için oksijen toksik etki gösterir. Oksijenin başka bir formu (allotrop) Ozon (O3), biyosferin morötesi radyasyondan korunmasına yüksek irtifadaki ozon tabakası yardımcı olur, ancak yeryüzüne yakın yerlerde hava kirliliğinin yan ürünü olarak çevreyi kirletici özelliği de bulunmaktadır. Daha yüksekte alçak Dünya yörüngesi irtifasında kayda değer miktarda atomik oksijen bulunur ve uzay araçlarında erozyona neden olur.[5]

Oksijen, sıvılaştırılmış havanın ayrımsal damıtılmasıyla, zeolitlerin basınç salınım adsorpsiyonu ile kullanılarak oksijenin havadan ayrılarak yoğunlaştırılmasıyla, suyun elektroliziyle ve diğer yollarla endüstriyel olarak üretilir. Oksijenin kullanım alanları arasında çelik, plastik ve tekstil üretimi; roket yakıtı; oksijen terapisi; ve hava taşıtlarında, denizaltılarda, insanlı uzay uçuş programlarında ve dalgıçlıkta yaşam destek üniteleridir.

Tarihçe

Oksijen Carl Wilhelm Scheele tarafından 1773 yılında veya daha erken yıllarda Uppsala'da ve Joseph Priestley tarafından 1774 yılında Wiltshire'da keşfedilmiştir. Fakat öncelik genellikle Priestley'e verilir çünkü onun çalışması daha önce yayınlanmıştır. Oksijen ismi, bu elementle yaptığı deneylerle o zamanlar popüler olan korozyon ve yanma ile ilgili phlogiston teorisinin gözden düşmesine sebep olan Antoine Lavoisier tarafından 1777 yılında türetilmiştir[6].

Özellikleri

Yapı

1x5 cm'lik parlayan ultrapür oksijen viyali
Işık tayfını gösteren oksijen tüpü

Standart sıcaklık ve basınçta oksijen çok soluk mavi renkte ve kokusuz bir gazdır. O2 molekülünde iki oksijen atomu birbirlerine üçlü spin elektron dizilimiyle oluşmuş kimyasal bağlarla bağlıdır.

Oksijenin doğada kütle numaraları toplamı (15.9999, yaklaşık=) 16'dır (%99,76), 17 (%4) ve 18 (%0,20) olan üç izotopu vardır. Oksijenin atom ağırlığı 16 olarak kabul edilir. Kütle numaraları 14, 15 ve 19 olan izotopları radyoaktiftir. Fakat bu radyoaktiflerin ömrü oldukça kısadır. Oksijenin çekirdeğinde 8 proton bulunmaktadır. Kimyasal tepkimelerin hemen hemen hepsinde iki elektron alarak eksi hale geçer. Oksijen normal sıcaklıkta pasiftir; yüksek sıcaklıkta aktiftir.

Oksijenin sudaki çözünürlüğü 0 °C'de 14,6 mg/L'dir. Oksijenin kritik sıcaklığı –118,8 °C'dır. Oksijen, bu sıcaklığın üzerinde sıvılaşamaz. Yani sadece basınç ile sıvılaştırılmaz. Oksijenin kritik basıncı 49,7 atmosferdir. Bir atmosfer basınçtaki ergime noktası –218,8 °C ve kaynama noktası –183 °C dır. Belirli bir miktardaki oksijen, katı ve sıvı hallerinin her ikisinde de açık mavi ve şeffaftır. Sıvı oksijen, kuvvetli bir magnetiktir. Şayet sıvı oksijenin bir atmosfer basıncındaki bir hacmi, normal şartlar altında (760 mm Hg ve 20 °C) buharlaştırılırsa, buharın hacmi sıvı hacminin 860 misli olur. Katı oksijenin yoğunluğu –252,5 °C de 1,426 g/cm³'tür. Metallerin çok azı, sıvı halde iken oksijen absorblar (emerler). Absorblanan bu oksijen metal katılaşırken tekrar metali terk eder.

Kaynakça

  1. ^ http://www.webelements.com/oxygen/electronegativity.html
  2. ^ Emsley 2001, p.297
  3. ^ "NASA Research Indicates Oxygen on Earth 2.5 Billion Years Ago" (English). NASA. 2008-11-06. http://www.nasa.gov/home/hqnews/2007/sep/HQ_07215_Timeline_of_Oxygen_on_Earth.html. Erişim tarihi: 2007-11-27. 
  4. ^ Cook & Lauer 1968, sf.499.
  5. ^ "Atomic oxygen erosion". June 13, 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20070613121048/http://www.spenvis.oma.be/spenvis/help/background/atmosphere/erosion.html. Erişim tarihi: 2009-08-08. 
  6. ^ Parks, G. D.; Mellor, J. W. (1939). Mellor's Modern Inorganic Chemistry (6th bas.). Longmans, Green and Co. 

Dış bağlantılar


1,2,3-Trichloropropane2-Ethoxyethanol2-Methoxyethanol2,4-Dinitrotoluene4,4'-Methylenedianiline41xx steelAcrylamideAL-6XNAlGaAlloy 20AlnicoAlumelAlüminyumAlüminyum alaşımlarıAluminium bronzeAluminium-lithium alloyAluminosilicateAmalgamAmmonium dichromateAnhydrousAnthraceneArgentium sterling silverArsenik pentoksitArsenik trioksitArsenical bronzeArsenical copperBabbitt (alloy)Bell metalBenzyl butyl phthalateBerilyumBeryllium copperBillon (alloy)BirmabrightBis(2-ethylhexyl) phthalateBismanolBizmutBoraxBorik asitBorPirinç (alaşım)BrightrayBritannia metalBritannia silverBronzBulat steelCalamine brassCalifornia Electronic Waste Recycling ActKarbonDökme demirCelestriumChina RoHSChinese silverChromelChromic acidKromChromium hydrideChromium trioxideCoal tarKobaltCobalt(II) acetateCobalt(II) carbonateCobalt(II) chlorideCobalt(II) nitrateCobalt(II) sulfateColored goldConstantanBakırCopper hydrideCopper–tungstenCorinthian bronzeCrown goldCrucible steelCunifeCupronickelCymbal alloysŞam çeliğiDevarda's alloyDibutil ftalatDiisobutyl phthalateDoré bullionDuraluminDutch metalElectrical steelElektrumElektron (metal)ElinvarFernicoFerroalloyFerroceriumFerrochromeFerromanganeseFerromolybdenumFerrosiliconFerrotitaniumFerrouraniumField's metalFlorentine bronzeGalfenolGalinstanGalyumGilding metalCamGlucydurAltınGoloidGuanín (bronze)Gum metalGunmetalHaynes InternationalHelyumHepatizonHexabromocyclododecaneHexavalent chromiumHiduminiumHigh-speed steelHigh-strength low-alloy steelHigh-temperature insulation woolHydrateHidrazinHidrojenHydronaliumİnkomelİndiyumInternational Material Data SystemInvarDemirIron–hydrogen alloyItalmaKanthal (alloy)KovarKurşunLead hydrogen arsenateLead(II) chromateLityumMagnaliumMagnezyumMagnox (alloy)MangalloyManganinMaraging steelMarine grade stainlessMartensitic stainless steelMegalliumMelchior (alloy)MercuryMischmetalMolybdochalkosMonelMu-metalMuntz metalMushet steelMusk xyleneN-Methyl-2-pyrrolidoneNichromeNikelNickel hydrideAlman gümüşüŞekil Hafızalı AlaşımlarNicrosilNisilAzotKuzey altınıOligomerOrmoluPermalloyPewterPhosphor bronzePhthalic acidPig ironPinchbeck (alloy)Pitch (resin)PlastikPlatinum sterlingPlexiglasPlütonyumPlutonium–gallium alloyPolybrominated biphenylPolibromlu difenil eterPotasyumPotasyum kromatPotassium dichromatePseudo palladiumQueen's metalREACHRoHSReynolds 531RhoditeRodyumRose's metalSamaryumSamarium–cobalt magnetSanicro 28SkandiyumScandium hydrideShakudōShibuichiGümüşSilver steelSodyumSodium chromateSodium dichromateSodium-potassium alloySolderSpeculum metalSpiegeleisenSpring steelStaballoyPaslanmaz çelikÇelikStelliteSom gümüşStronsiyum kromatStructural steelSubstance of very high concernSupermalloySurgical stainless steelTerfenol-DTerneTibetan silverKalayTitanyumTitanium alloyTitanium Beta CTitanium goldTitanium hydrideTitanyum nitritTombacTool steelTributyltin oxideTrikloretilenTris(2-chloroethyl) phosphateTumbagaType metalUranyumUranium hydrideVitalliumWaste Electrical and Electronic Equipment DirectiveWeathering steelWhite metalWood's metalWootz steelY alloyZamakZeron 100ÇinkoZirkonyumZirkonyum dioksitZirconium hydrideNeonFlorSilisyumFosforSulfurKlorArgonKalsiyumVanadyumGermanyumArsenicSelenyumBromKriptonKsenonİyotTellürTeknesyumYttriumMolibdenNiobyumStronsiyumRubidyumSezyumBaryumLantanHafniyumTantalRenyumVolframOsmiyumİridyumPlatinCıvaTalyumPolonyumAstatinRadonFransiyumRadyumAktinyumRutherfordiyumSeaborgiyumBohriyumHassiyumMeitneriyumDarmstadtiyumRöntgenyumKopernikyumNihonyumFlerovyumMoskovyumLivermoryumUnunseptiyumUnunoktiyumSeryumPraseodimNeodimyumPrometyumEvropiyumGadolinyumTerbiyumDisprozyumHolmiyumErbiyumİterbiyumTulyumLutesyumToryumProtaktinyumNeptünyumAmerikyumKüriyumBerkelyumKaliforniyumAynştaynyumFermiyumMendelevyumNobelyumLavrensiyumGrafenKimyasal element

This article uses material from the Wikipedia article "Oksijen", which is released under the Creative Commons Attribution-Share-Alike License 3.0. There is a list of all authors in Wikipedia

Periodic Table Of Elements

element,system,atom,molecule,metal,halogen,noble gas,chemical,chemistry