powered by CADENAS

Social Share

Amazon

Myśliwiec wielozadaniowy (5678 views - Transportation - Air Water Earth)

Myśliwiec wielozadaniowy (również samolot wielozadaniowy, dawniej samolot myśliwsko-bombowy) – współczesny samolot bojowy wielorakiego przeznaczenia zdolny do prowadzenia walki powietrznej oraz precyzyjnego atakowania celów powierzchniowych. Drugorzędnymi możliwościami samolotu mogą być prowadzenie rozpoznania i pasywna walka elektroniczna (ograniczająca się do samoobrony). Profil wykonywanej przez samolot misji zależy od podwieszonego uzbrojenia/wyposażenia. Pojęcie wielozadaniowy pojawiło się po raz pierwszy w nazwie europejskiego programu Multi-Role Combat Aircraft z 1968 roku, który doprowadził do stworzenia samolotu Panavia Tornado. Zbliżone określenie Swing-Role odnosi się do możliwości zmiany misji już w trakcie jej trwania. Pierwszym myśliwcem wypełniającym szerokie spektrum misji w amerykańskich siłach zbrojnych był McDonnell Douglas F-4 Phantom II. F-4 zaprojektowano jako pokładowy myśliwiec obrony floty uzbrojony w kierowane pociski rakietowe powietrze-powietrze AIM-9 Sidewinder i AIM-7 Sparrow. Ostateczne wersje rozwojowe F-4E wyposażono w szybkostrzelne działko oraz przenosiły pociski powietrze-ziemia AGM-65 Maverick i precyzyjne bomby (m.in. naprowadzane laserowo BOLT-117 i telewizyjnie AGM-62 Walleye). Doświadczenia w wykorzystywaniu bojowym samolotów F-4 oraz konieczność ich zastąpienia miały istotny wpływ na rozwój myśliwców czwartej generacji w latach 70. i 80. w USA. Wymagania te zrealizowano w projekcie lekkiego myśliwca General Dynamics F-16 Fighting Falcon. Przewidywany rozdział misji dla F-16 na etapie projektowania zaplanowano na 55,5% dla misji typu powietrze-powietrze, a 20% na powietrze-ziemia. W połowie lat 80. przewidywany nalot operacyjny zmieniono na 28% dla patrolowania przestrzeni powietrznej, a 57% dla nalotów powietrze-ziemia. W 1981 roku F-16A z United States Air Force wystawiono wraz z General Dynamics F-111A Aardvark do rywalizacji z taktycznymi samolotami szturmowymi Royal Air Force Blackburn Buccaneer i SEPECAT Jaguar w ramach Tactical Bombing Competition w Szkocji. F-16 zajął pierwsze miejsce, uzyskując wyższe noty za precyzję i ogólne osiągi od dedykowanych samolotów uderzeniowych. United States Navy wprowadziła do służby na lotniskowcach wielozadaniowy samolot McDonnell Douglas F/A-18 Hornet, który oryginalnie miał występować w odmianie myśliwskiej F i szturmowej A. Koncepcja wielozadaniowych samolotów bojowego ewoluowała wraz z samolotami myśliwskimi czwartej generacji, by osiągnąć docelowy kształt w końcu lat 80. Większość samolotów czwartej generacji zaprojektowano początkowo jako klasyczne myśliwce, od poprzedniej generacji różniły się zaawansowaną awioniką i zamierzoną niestabilnością (supermanewrowością), osiągniętą m.in. poprzez sterowanie fly-by-wire. Pokładowy myśliwiec F-14A Tomcat, pierwszy przedstawiciel czwartej generacji, przenosił trzy rodzaje pocisków powietrze-powietrze krótkiego, średniego i dalekiego zasięgu, na samolot wielozadaniowy przebudowano go wraz z modernizacją do wersji F-14B (1987) i F-14D (1991). F-15E Strike Eagle to dwumiejscowy myśliwiec uderzeniowy, oblatany w 1986 roku, pochodna F-15 Eagle operacyjnego w USAF od 1976 w roli myśliwca przewagi powietrznej. Także w Europie nową generację samolotów skonstruowano początkowo jako odmiany specjalistyczne na bazie jednego projektu. Brytyjsko-niemiecko-włoski Tornado powstał w dwóch wersjach: używanego od 1979 myśliwca bombardującego IDS i przechwytującego ADV w służbie od 1985. Zaprojektowany przez te same państwa Eurofighter Typhoon cierpiał na znaczne opóźnienia, ponieważ dla wzrostu jego użyteczności operacyjnej w realiach po zimnej wojnie, postawiono przed nim nowe wymagania dotyczące atakowania celów lądowych, możliwości Eurofighterów pierwszej transzy produkcyjnej ograniczały się zaledwie do walki powietrznej. Francuskie Mirage 2000 dla lotnictwa francuskiego dostarczano początkowo w jednomiejscowej wersji myśliwskiej 2000C z działkiem i pociskami średniego zasięgu oraz w dwumiejscowej wersji szturmowej 2000D/N, zmodernizowana wielozadaniowa wersja 2000-5 weszła do służby w 1997 roku. Rosyjskie konstrukcje myśliwskie czwartej generacji MiG-29 i Su-27 rozpoczynały swoją służbę jako myśliwiec frontowy i dalekiego zasięgu, ich wersje wielozadaniowe opracowano pod koniec istnienia ZSRR. Wprowadzenie do służby myśliwców wielozadaniowych z założenia pozwala na zunifikowanie floty wykorzystywanych samolotów bojowych do jednego typu, zakupy mniejszej liczby maszyn przy zachowaniu potencjału bojowego oraz oszczędności związane ze szkoleniem i utrzymaniem maszyn. Takie rozwiązanie nie jest jednak w pełni optymalne, ponieważ w warunkach panowania w powietrzu powolne samoloty szturmowe są tańsze w zwalczaniu opancerzonych pojazdów i siły żywej. Także przy misjach bliskiego wsparcia wojsk lądowych niska prędkość i możliwość długotrwałego pozostawania nad polem walki czynią szybkie myśliwce bronią mniej praktyczną. W celu zmniejszenia kosztów zadania te przejmują śmigłowce a w przyszłości, potencjalnie, uzbrojone aparaty bezzałogowe. Samoloty wielozadaniowe są na wyposażeniu flot powietrznych wielu państw, wśród nich także Polski, która od 2006 roku wykorzystuje 48 amerykańskich F-16C/D Block 52+. Polskie samoloty są uzbrojone w pociski powietrze-powietrze AIM-9X Sidewinder i AIM-120C-5 AMRAAM, powietrze-ziemia AGM-65G2 Maverick, bomby szybujące dalekiego zasięgu AGM-154C JSOW, kierowane laserowo bomby GBU-12, GBU-24 i naprowadzane przez GPS/inercyjnie GBU-31, GBU-38 JDAM.
Go to Article

Explanation by Hotspot Model

Youtube


    

Myśliwiec wielozadaniowy

Myśliwiec wielozadaniowy

Myśliwiec wielozadaniowy (również samolot wielozadaniowy, dawniej samolot myśliwsko-bombowy) – współczesny samolot bojowy wielorakiego przeznaczenia zdolny do prowadzenia walki powietrznej oraz precyzyjnego atakowania celów powierzchniowych. Drugorzędnymi możliwościami samolotu mogą być prowadzenie rozpoznania i pasywna walka elektroniczna (ograniczająca się do samoobrony). Profil wykonywanej przez samolot misji zależy od podwieszonego uzbrojenia/wyposażenia. Pojęcie wielozadaniowy pojawiło się po raz pierwszy w nazwie europejskiego programu Multi-Role Combat Aircraft z 1968 roku, który doprowadził do stworzenia samolotu Panavia Tornado. Zbliżone określenie Swing-Role odnosi się do możliwości zmiany misji już w trakcie jej trwania.

Pierwszym myśliwcem wypełniającym szerokie spektrum misji w amerykańskich siłach zbrojnych był McDonnell Douglas F-4 Phantom II. F-4 zaprojektowano jako pokładowy myśliwiec obrony floty uzbrojony w kierowane pociski rakietowe powietrze-powietrze AIM-9 Sidewinder i AIM-7 Sparrow. Ostateczne wersje rozwojowe F-4E wyposażono w szybkostrzelne działko oraz przenosiły pociski powietrze-ziemia AGM-65 Maverick i precyzyjne bomby (m.in. naprowadzane laserowo BOLT-117 i telewizyjnie AGM-62 Walleye). Doświadczenia w wykorzystywaniu bojowym samolotów F-4 oraz konieczność ich zastąpienia miały istotny wpływ na rozwój myśliwców czwartej generacji w latach 70. i 80. w USA. Wymagania te zrealizowano w projekcie lekkiego myśliwca General Dynamics F-16 Fighting Falcon. Przewidywany rozdział misji dla F-16 na etapie projektowania zaplanowano na 55,5% dla misji typu powietrze-powietrze, a 20% na powietrze-ziemia. W połowie lat 80. przewidywany nalot operacyjny zmieniono na 28% dla patrolowania przestrzeni powietrznej, a 57% dla nalotów powietrze-ziemia[1]. W 1981 roku F-16A z United States Air Force wystawiono wraz z General Dynamics F-111A Aardvark do rywalizacji z taktycznymi samolotami szturmowymi Royal Air Force Blackburn Buccaneer i SEPECAT Jaguar w ramach Tactical Bombing Competition w Szkocji. F-16 zajął pierwsze miejsce, uzyskując wyższe noty za precyzję i ogólne osiągi od dedykowanych samolotów uderzeniowych. United States Navy wprowadziła do służby na lotniskowcach wielozadaniowy samolot McDonnell Douglas F/A-18 Hornet, który oryginalnie miał występować w odmianie myśliwskiej F i szturmowej A.

Koncepcja wielozadaniowych samolotów bojowego ewoluowała wraz z samolotami myśliwskimi czwartej generacji, by osiągnąć docelowy kształt w końcu lat 80. Większość samolotów czwartej generacji zaprojektowano początkowo jako klasyczne myśliwce, od poprzedniej generacji różniły się zaawansowaną awioniką i zamierzoną niestabilnością (supermanewrowością), osiągniętą m.in. poprzez sterowanie fly-by-wire. Pokładowy myśliwiec F-14A Tomcat, pierwszy przedstawiciel czwartej generacji, przenosił trzy rodzaje pocisków powietrze-powietrze krótkiego, średniego i dalekiego zasięgu, na samolot wielozadaniowy przebudowano go wraz z modernizacją do wersji F-14B (1987) i F-14D (1991). F-15E Strike Eagle to dwumiejscowy myśliwiec uderzeniowy, oblatany w 1986 roku, pochodna F-15 Eagle operacyjnego w USAF od 1976 w roli myśliwca przewagi powietrznej. Także w Europie nową generację samolotów skonstruowano początkowo jako odmiany specjalistyczne na bazie jednego projektu. Brytyjsko-niemiecko-włoski Tornado powstał w dwóch wersjach: używanego od 1979 myśliwca bombardującego IDS i przechwytującego ADV w służbie od 1985. Zaprojektowany przez te same państwa Eurofighter Typhoon cierpiał na znaczne opóźnienia, ponieważ dla wzrostu jego użyteczności operacyjnej w realiach po zimnej wojnie, postawiono przed nim nowe wymagania dotyczące atakowania celów lądowych, możliwości Eurofighterów pierwszej transzy produkcyjnej ograniczały się zaledwie do walki powietrznej. Francuskie Mirage 2000 dla lotnictwa francuskiego dostarczano początkowo w jednomiejscowej wersji myśliwskiej 2000C z działkiem i pociskami średniego zasięgu oraz w dwumiejscowej wersji szturmowej 2000D/N, zmodernizowana wielozadaniowa wersja 2000-5 weszła do służby w 1997 roku. Rosyjskie konstrukcje myśliwskie czwartej generacji MiG-29 i Su-27 rozpoczynały swoją służbę jako myśliwiec frontowy i dalekiego zasięgu, ich wersje wielozadaniowe opracowano pod koniec istnienia ZSRR.

Wprowadzenie do służby myśliwców wielozadaniowych z założenia pozwala na zunifikowanie floty wykorzystywanych samolotów bojowych do jednego typu, zakupy mniejszej liczby maszyn przy zachowaniu potencjału bojowego oraz oszczędności związane ze szkoleniem i utrzymaniem maszyn. Takie rozwiązanie nie jest jednak w pełni optymalne, ponieważ w warunkach panowania w powietrzu powolne samoloty szturmowe są tańsze w zwalczaniu opancerzonych pojazdów i siły żywej. Także przy misjach bliskiego wsparcia wojsk lądowych niska prędkość i możliwość długotrwałego pozostawania nad polem walki czynią szybkie myśliwce bronią mniej praktyczną. W celu zmniejszenia kosztów zadania te przejmują śmigłowce a w przyszłości, potencjalnie, uzbrojone aparaty bezzałogowe.

Samoloty wielozadaniowe są na wyposażeniu flot powietrznych wielu państw, wśród nich także Polski, która od 2006 roku wykorzystuje 48 amerykańskich F-16C/D Block 52+. Polskie samoloty są uzbrojone w pociski powietrze-powietrze AIM-9X Sidewinder i AIM-120C-5 AMRAAM, powietrze-ziemia AGM-65G2 Maverick, bomby szybujące dalekiego zasięgu AGM-154C JSOW, kierowane laserowo bomby GBU-12, GBU-24 i naprowadzane przez GPS/inercyjnie GBU-31, GBU-38 JDAM[2].

Przykłady współczesnych samolotów wielozadaniowych

Kraj pochodzenia Samolot Uwagi
 Stany Zjednoczone McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle Dwumiejscowa wersja rozwojowa F-15 Eagle
General Dynamics F-16 Fighting Falcon Wykorzystywany przez 25 krajów, najbardziej rozpowszechniony myśliwiec wielozadaniowy
McDonnell Douglas F/A-18 Hornet i Boeing F/A-18E/F Super Hornet Litera 'A' w nazwie miała oznaczać, że samolot nie jest tylko myśliwcem, ale jednocześnie samolotem szturmowym
Lockheed Martin F-35 Lightning II Rozwijany następca F-16, 5 generacja
 Wielka Brytania
 Niemcy
 Włochy
Panavia Tornado
 Wielka Brytania
 Niemcy
 Włochy
 Hiszpania
Eurofighter Typhoon
 Francja Dassault Mirage 2000
Dassault Rafale Przez producenta określany jako omnirole
 Szwecja Saab JAS 39 Gripen
 Rosja MiG-29M/K/SMT
MiG-35
Wersje rozwojowe MiG-a-29
Su-30 Wyeksportowana m.in. do Indii i Chin wersja rozwojowa Su-27PU
Su-35S Wersja rozwojowa Su-27M, dla lotnictwa Federacji Rosyjskiej
Suchoj PAK FA Rosyjski myśliwiec 5 generacji, zwany też T-50, oblatany w 2010
 Japonia Mitsubishi F-2 Wersja rozwojowa F-16
 Tajwan AIDC F-CK-1 Ching-Kuo
 Chiny Shenyang J-11/Shenyang J-15 Chińskie kopie Su-27SK/Su-33
Chengdu J-10
Chengdu J-20 Rozwijany myśliwiec 5 generacji
 Chiny
 Pakistan
Chengdu FC-1/PAC JF-17 Thunder
 Indie HAL Tejas
  1. National Research Council (U.S.). Committee on Aging of U. S. Air Force Aircraft: Aging of U.S. Air Force aircraft: final report. Washington: National Academy Press, 1997, s. 96. ISBN 0-30905935-6. [dostęp 2015-12-07]. (ang.)
  2. Polski F-16 C/D Block 52+.. 2slt.wp.mil.pl. [dostęp 2015-12-07].

Linki zewnętrzne


SamolotBoeing 737Boeing 737 Next GenerationBoeing 787Boeing B-29 SuperfortressBoeing CH-47 ChinookScanEagleCessna O-2 SkymasterCessna SkymasterCrawler-transporterCruiser Mk IICzołg pościgowySamolot myśliwskiHawker FuryHawker HurricaneHistory of the tankCzołg lekkiM15/42Czołg podstawowyMcDonnell Douglas MD-80Medium tankMesserschmitt P.1099T-34CzołgPanzerkampfwagen VI B Tiger IITyp 95 Ha-GoU.S. Air Force ThunderbirdsVickers Medium Mark ISamolot ponaddźwiękowySamolot myśliwsko-bombowySamolot rozpoznawczyFlight airspeed recordAirspeedTransonicPrędkość dźwiękuMcDonnell XF-85 Goblinde Havilland MosquitoNocny myśliwiecSamolot pokładowyIAI KfirSamolot szturmowyGeneral Electric J79Sprężarka osiowaDopalacz (lotnictwo)AwionikaMiG-27Su-27Myśliwiec przewagi powietrznejSupermaneuverabilityGloster MeteorNorth American P-51 MustangNorth American P-51 Mustang variantsWyścigi lotniczeMesserschmitt Bf 109Nadwozie samonośneAircraft canopyDassault Mirage F1Myśliwiec przechwytującyMcDonnell Douglas F-4 Phantom IIMcDonnell Douglas T-45 GoshawkMcDonnell Douglas AV-8B Harrier IIDassault Mirage 2000Eurocopter TigerŚmigłowiec szturmowyAirbus HelicoptersBalonSterowiecJonolotGeneral Dynamics F-111InterdictorBombowiec strategicznySamolot walki radioelektronicznejTaktykaMilitary aircraftMQ-1 PredatorPrzemysł zbrojeniowyAGM-114 HellfirePocisk odrzutowyDirect Attack Guided RocketArmed helicopterAircraft ordnanceAdvanced Attack HelicopterSilnik turbowałowySamolot szerokokadłubowyCargo aircraftAir cargoKadłub (lotnictwo)Lockheed T-33 Shooting StarFlight trainingLotnictwoDroga startowaAeronautykaAircraft design processQuadcopterMultirotorMcDonnell Douglas F/A-18 Hornet

This article uses material from the Wikipedia article "Myśliwiec wielozadaniowy", which is released under the Creative Commons Attribution-Share-Alike License 3.0. There is a list of all authors in Wikipedia

Transportation - Air Water Earth

3D,CAD,Model,Libary,Railway, Train, Ship, Marine, Submarine, Automotive, Locomotive, Bike, Car, Formula 1, Space, Aircraft, Aerospace, Satelite, Automobile, Yacht