powered by CADENAS

Social Share

Tlen (18195 views - Periodic Table Of Elements)

Tlen (O, łac. oxygenium) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 8, niemetal z grupy tlenowców w układzie okresowym. Stabilnymi izotopami tlenu są 16O (stanowi ponad 99% tlenu naturalnego), 17O oraz 18O. Tlen w stanie wolnym występuje w postaci cząsteczek dwuatomowych O2 oraz trójatomowych – ozonu O3 (głównie w ozonosferze). Szczególną jego odmianą jest odkryty w latach 90. XX w. „czerwony tlen” o wzorze O4. Tlen jest paramagnetykiem. Ciekły tlen ma barwę niebieską. Stały tlen znany jest w sześciu odmianach alotropowych.
Go to Article

Tlen

Tlen

Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: Tlen (komunikator internetowy) oraz Tlen – rosyjski film z 2009.
Tlen
azot ← tlen → fluor
Wygląd
bezbarwny w stanie gazowym
niebieski w stanie ciekłym

Widmo emisyjne tlenu
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. tlen, O, 8
(łac. oxygenium)
Grupa, okres, blok 16, 2, p
Stopień utlenienia ±II, ±I
Właściwości metaliczne niemetal
Masa atomowa 15,99903–15,99977 u[3][a]
Stan skupienia gazowy
Gęstość 1,429 kg/m³
Temperatura topnienia −218,79 °C
Temperatura wrzenia −182,97 °C
Numer CAS 7782-44-7
PubChem 977[4]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Tlen (O, łac. oxygenium) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 8, niemetal z grupy tlenowców w układzie okresowym.

Stabilnymi izotopami tlenu są 16O (stanowi ponad 99% tlenu naturalnego), 17O oraz 18O.

Tlen w stanie wolnym występuje w postaci cząsteczek dwuatomowych O2 oraz trójatomowych – ozonu O3 (głównie w ozonosferze). Szczególną jego odmianą jest odkryty w latach 90. XX w. „czerwony tlen” o wzorze O4.

Tlen jest paramagnetykiem. Ciekły tlen ma barwę niebieską. Stały tlen znany jest w sześciu odmianach alotropowych.

Występowanie

Tlen jest najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem na Ziemi – zawartość tlenu w jej skorupie wynosi 46,4%. Stanowi też 20,95% objętości atmosfery ziemskiej (23,25% wagowych). W postaci związków z innymi pierwiastkami wchodzi w skład hydrosfery (gdzie jego zawartość wynosi około 89% – woda) i litosfery jako tlenki (np. krzemionka (piasek) zawiera ok. 53% tlenu). W przyrodzie obieg tlenu odbywa się w cyklu zamkniętym. Rozpuszczalność tlenu w wodzie słodkiej wynosi 8,3 mg/l, a w wodzie słonej (3,5% soli) 6,6 mg/l (25 °C, 1 atm.)[7]. Tlen jest około dwa razy lepiej rozpuszczalny w wodzie niż azot[8]. Rozpuszczalność powietrza w wodzie wynosi 23 mg/l (25 °C, 1 atm.)[9]; powietrze rozpuszczone w wodzie zawiera 35,6% tlenu[7].

Historia

Odkrywcą tlenu jest polski alchemik Michał Sędziwój[10], który nazwał go „pokarmem żywota” (łac. cibus vitae)[10]. Sędziwój wiedział, że „pokarm żywota, ukryty w powietrzu” jest niezbędny do życia (ludzi, zwierząt i roślin) i że przedostaje się on z powietrza do krwi[10]. Sędziwój otrzymał tlen w drodze doświadczalnego rozkładu saletry potasowej podczas jej prażenia; swoje doświadczenie opisał w dziele Dwanaście traktatów o kamieniu filozofów (1604). Stwierdzał, że saletra jest ciałem złożonym, zawierającym „ducha świata” (tak nazwał tlen, uznając go za kamień filozoficzny), umożliwiającym życie ludzi i zwierząt. Wiedział więc, że gaz jest składnikiem powietrza i jest niezbędny do życia.

Tlen został odkryty ponownie przez Carla Sheele przed 1773, ale odkrycie nie zostało opublikowane do 1777. W tym czasie za odkrywcę tlenu od dwóch lat uznawany był Joseph Priestley, który otrzymał tlen ogrzewając tlenek rtęci(II) i zbierając wydzielający się gaz.

Ciekły tlen po raz pierwszy otrzymali profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego, Zygmunt Wróblewski i Karol Olszewski, 5 kwietnia 1883 roku. Wcześniej, w 1877, mgłę skroplonego tlenu zaobserwowali niezależnie Szwed Raoul Pictet[11] i Francuz Louis-Paul Cailletet[12].

Łacińska nazwa tlenu oxygenium (z gr. oksy – kwaśny, gennao – rodzę), wprowadzona została przez Antoine Lavoisiera.

Polską nazwą „tlen” (od słowa „tlić”) zaproponował Jan Oczapowski przed rokiem 1851 i została ona zaakceptowana przez większość polskiego środowiska chemicznego w ciągu ok. 10 lat. Wcześniejsza polska nazwa „kwasoród” była dosłownym tłumaczeniem łacińskiej, a wprowadził ją Jędrzej Śniadecki[13][14].

W przyrodzie

Tlen jest pierwiastkiem biogennym.

Jest niezbędny organizmom tlenowym do przeprowadzenia fosforylacji oksydacyjnej będącej najważniejszym etapem oddychania. Niektóre organizmy beztlenowe giną w obecności niewielkich ilości wolnego tlenu. Organizm przeciętnego dorosłego człowieka zużywa w ciągu minuty ok. 200 ml (0,3 g) tlenu. Oddychanie czystym tlenem jest dość niebezpieczne, ponieważ podnosi on ciśnienie krwi i wywołuje kwasicę. Niedobór tlenu staje się niebezpieczny dla życia, gdy jego zawartość w powietrzu spada poniżej 10-12%.

Zwierzęta wykorzystują go w procesie oddychania tlenowego w celu otrzymania energii:

C6H12O6 + 6O2 + ADP + H3PO4 → 6CO2 + 7H2O + ATP

Otrzymywanie w warunkach laboratoryjnych

2KMnO4 → K2MnO4 + MnO2 + O2
  • poprzez termiczny rozkład azotanu potasu w temp. powyżej 400 °C, ale nie większej niż 440 °C:
2KNO3 → 2KNO2 + O2
2KClO3 → 2KCl + 3O2
2HgO → 2Hg + O2
2H2O2 → 2H2O + O2
2KMnO4 + 3H2O2 → 3O2 + 2KOH + 2MnO2 + 2H2O
2H2O → 2H2↑ + O2

Zastosowanie

Tlen jest stosowany w medycynie, do sporządzania mieszanek oddechowych do nurkowania, w przemyśle jako utleniacz, np. w palnikach acetylenowo-tlenowych.

Związki tlenu

Tlen wchodzi w skład wielu związków chemicznych o dużym znaczeniu przemysłowym: tlenków (w szczególności wody oraz dwutlenku węgla), nadtlenków (w szczególności nadtlenku wodoru), kwasów tlenowych, zasad. Jest też składnikiem większości związków organicznych o znaczeniu biologicznym np. białka, tłuszcze.

Oprócz anionów takich jak tlenki, ozonki, podtlenki, ponadtlenki i nadtlenki, znane są związki, w których tlen występuje w podsieci kationowej. Jest to kation oksygenylowy O+2 w związku O2PtF6 (heksafluoroplatynian oksygenylowy). Kation ten może być stabilizowany przeciwjonem anionowym o silniejszych właściwościach ox-bas od tlenu lub red-ac od kationu oksygenylowego[15].

Zobacz też


1,2,3-Trichloropropane2-Ethoxyethanol2-Methoxyethanol2,4-Dinitrotoluene4,4′-Diaminodifenylometan41xx steelAkrylamidAL-6XNAlGaAlloy 20AlnicoAlumelGlinStopy aluminiumBrązalAluminium-lithium alloyGlinokrzemianyAmalgamatDichromian amonuAnhydrousAntracenArgentium sterling silverPentatlenek diarsenuTritlenek diarsenuArsenical bronzeArsenical copperBabbit (stop)Bell metalBenzyl butyl phthalateBeryl (pierwiastek)Brązy#Brąz berylowyBilon (stop)BirmabrightBis(2-ethylhexyl) phthalateBismanolBizmutTetraboran soduKwas borowyBorMosiądzBrightrayBritannia (stop)Britannia silverBrązyBułat (stal)Calamine brassCalifornia Electronic Waste Recycling ActWęgiel (pierwiastek)ŻeliwoCelestriumChina RoHSChinese silverChromelKwas chromowyChromChromium hydrideTlenek chromu(VI)Smoła pogazowaKobaltCobalt(II) acetateCobalt(II) carbonateChlorek kobaltu(II)Cobalt(II) nitrateCobalt(II) sulfateNiebieskie złotoKonstantanMiedźCopper hydrideCopper–tungstenBrąz korynckiCrown goldCrucible steelCuniferMiedzionikielCymbal alloysStal damasceńskaStop DevardyFtalan dibutyluDiisobutyl phthalateDoré bullionDuraluminiumDutch metalBlacha elektrotechnicznaElektrumElektron (stop magnezu)ElinwarFernicoŻelazostopyKamień do zapalniczkiFerrochromeFerromanganeseFerromolybdenumŻelazokrzemFerrotitaniumFerrouraniumField's metalFlorentine bronzeGalfenolGalinstanGalGilding metalSzkłoGlucydurZłotoGoloidGuanín (bronze)Gum metalSpiżHaynes InternationalHel (pierwiastek)HepatizonHexabromocyclododecaneHexavalent chromiumHiduminiumStal szybkotnącaStal konstrukcyjna niskostopowaHigh-temperature insulation woolHydratyHydrazynaWodórHydronaliumInconelIndInternational Material Data SystemInwarŻelazoIron–hydrogen alloyItalmaKantalKovarOłówLead hydrogen arsenateChromian ołowiu(II)LitMagnalMagnezMagnoxStal HadfieldaManganinStal maragingMarine grade stainlessMartensitic stainless steelMegalliumMelchior (stop metali)MercuryMiszmetalMolybdochalkosMonelMumetalMuntz metalMushet steelMusk xyleneN-MetylopirolidonChromonikielinaNikielNickel hydrideNowe srebroNitinolNicrosilNisilAzotNordic goldOligomeryOrmoluPermalojPewterFosfobrązKwas ftalowySurówka hutniczaPinchbeck (alloy)Pak węglowyTworzywa sztucznePlatinum sterlingPlexiglasPluton (pierwiastek)Plutonium–gallium alloyPolybrominated biphenylPolybrominated diphenyl ethersPotasChromian potasuDichromian potasuPseudo palladiumQueen's metalREACHRoHSReynolds 531RhoditeRod (pierwiastek)Stop RosegoSamarSamarium–cobalt magnetSanicro 28SkandScandium hydrideShakudōShibuichiSrebroSilver steelSódChromian soduDichromian soduSodium-potassium alloyLut (technologia)Speculum metalSpiegeleisenStal sprężynowaStaballoyStal nierdzewnaStalStellitSterling silverStrontium chromateStal konstrukcyjnaSubstance of very high concernSupermalojStal chirurgicznaTerfenol-DTerneTibetan silverCynaTytan (pierwiastek)Titanium alloyTitanium Beta CTitanium goldTitanium hydrideTitanium nitrideTombakStal narzędziowaTributyltin oxideTrichloroetenTris(2-chloroethyl) phosphateTumbagaStop drukarskiUran (pierwiastek)Wodorek uranuVitalliumWEEEStal o podwyższonej odporności na warunki atmosferyczneWhite metalStop WoodaWootz steelY alloyZnalZeron 100CynkCyrkon (pierwiastek)Tlenek cyrkonu(IV)Zirconium hydrideNeon (pierwiastek)FluorKrzemFosforSulfurChlorArgonWapńWanadGermanArsenicSelenBromKryptonKsenonJodTellurTechnetiumItrMolibdenNiobStrontRubidCezBar (pierwiastek)LantanHafnTantal (pierwiastek)Ren (pierwiastek)WolframOsmIrydPlatynaRtęćTalPolonAstatRadonFransRad (pierwiastek)AktynRutherford (pierwiastek)SeaborgBohr (pierwiastek)HasMeitnerDarmsztadtRoentgen (pierwiastek)Kopernik (pierwiastek)NihoniumFlerowMoscoviumLiwermorTennessineOganessonCerPrazeodymNeodymPrometEuropGadolinTerbDysprozHolm (pierwiastek)ErbIterbTulLutetTor (pierwiastek)ProtaktynNeptun (pierwiastek)AmerykKiur (pierwiastek)BerkelKalifornEinstein (pierwiastek)Ferm (pierwiastek)MendelewNobel (pierwiastek)LorensGrafenPierwiastek chemiczny

This article uses material from the Wikipedia article "Tlen", which is released under the Creative Commons Attribution-Share-Alike License 3.0. There is a list of all authors in Wikipedia

Periodic Table Of Elements

element,system,atom,molecule,metal,halogen,noble gas,chemical,chemistry